Jak rozpoznać pierwsze objawy spektrum autyzmu u dziecka? Czerwone flagi w zachowaniu 3- i 4-latków
Rodzic zwykle zna swoje dziecko najlepiej. Wie, jak reaguje na nowe osoby, w jaki sposób się bawi, jak komunikuje potrzeby i co sprawia mu trudność. Nic więc dziwnego, że pierwsze niepokojące sygnały często zauważają właśnie rodzice. Czasami jest to opóźniony rozwój mowy, innym razem ograniczony kontakt wzrokowy, trudności w zabawie z rówieśnikami, powtarzalne zachowania albo wyjątkowo silna reakcja na dźwięk, dotyk czy zmianę codziennego planu.
Żaden pojedynczy objaw nie pozwala jednak stwierdzić, że dziecko ma autyzm. Diagnoza autyzmu wymaga szerszej oceny rozwoju i zachowania dziecka przez odpowiednio przygotowanych specjalistów. Jeśli rodzica coś niepokoi, lepiej skonsultować obserwacje niż przez kolejne miesiące zastanawiać się, czy dziecko po prostu „z tego wyrośnie”.
W Terapeutycznym Niepublicznym Przedszkolu Guziczek w Krośnie patrzymy na każde dziecko indywidualnie. Obserwujemy jego sposób komunikacji, zabawę, relacje z innymi dziećmi, samodzielność i reakcje pojawiające się podczas codziennych sytuacji. W przypadku dzieci potrzebujących dodatkowego wsparcia ważna jest dla nas współpraca opiekunów, rodziców i specjalistów.
Autyzm u dzieci nie zawsze wygląda tak samo
Kiedy mówimy o spektrum autyzmu, słowo „spektrum” ma duże znaczenie. Dzieci w spektrum autyzmu różnią się między sobą sposobem komunikowania się, zachowaniem, zainteresowaniami oraz zakresem potrzebnego wsparcia. U jednego przedszkolaka pierwsze symptomy są wyraźne, u innego znacznie subtelniejsze.
Skontaktuj się z nami i poznaj ofertę.
Zaburzenie ze spektrum autyzmu, określane również skrótem ASD, wiąże się między innymi z różnicami dotyczącymi komunikacji i interakcji społecznych oraz występowaniem ograniczonych lub powtarzalnych wzorców zachowań i zainteresowań.
Nie powinno się więc porównywać dziecka wyłącznie z innym dzieckiem z autyzmem. To, że przedszkolak mówi pełnymi zdaniami albo chętnie przytula rodziców, samo w sobie nie wyklucza spektrum. Znacznie ważniejszy jest całościowy obraz funkcjonowania dziecka i powtarzalność określonych trudności w różnych sytuacjach.
Jakie mogą być pierwsze objawy autyzmu u 3- i 4-latka?
W wieku przedszkolnym różnice rozwojowe mogą stać się bardziej zauważalne, ponieważ rosną wymagania związane z komunikacją, wspólną zabawą i funkcjonowaniem w grupie.
Do sygnałów, które mogą wymagać konsultacji, należą między innymi:
- ograniczony lub nietypowy kontakt wzrokowy,
- niewielkie zainteresowanie wspólną zabawą z innymi dziećmi,
- trudność z rozpoczynaniem i podtrzymywaniem interakcji,
- opóźniony albo nietypowy rozwój mowy,
- powtarzanie tych samych słów, zwrotów, ruchów lub schematów zabawy,
- bardzo intensywne zainteresowanie wąskim tematem lub konkretnym przedmiotem,
- duża trudność z zaakceptowaniem zmiany planu, kolejności czynności lub znanej rutyny,
- silne albo nietypowe reakcje na dźwięk, światło, zapach, dotyk, fakturę ubrania czy inne bodźce,
- ograniczona zabawa „na niby”, odpowiednia do wieku,
- utrata wcześniej nabytych umiejętności.
Nie jest to lista służąca do samodzielnego diagnozowania autyzmu. Takie zachowania mogą występować również u dzieci, które nie są w spektrum, albo wynikać z innych potrzeb i trudności rozwojowych.
Kontakt wzrokowy i relacje społeczne – na co zwrócić uwagę?
Kontakt wzrokowy często pojawia się w rozmowach o objawach autyzmu, ale nie powinien być traktowany jako prosty test. Nie chodzi o to, czy dziecko patrzy dorosłemu w oczy zawsze i przez określony czas.
Znacznie ważniejsze jest to, jak przedszkolak wykorzystuje spojrzenie, gest, mimikę i słowa do budowania kontaktu z drugą osobą. Czy pokazuje rodzicowi interesujący przedmiot? Czy próbuje dzielić z nim radość? Czy zauważa zainteresowanie innych? Czy podejmuje próby wspólnej zabawy?
U trzy- i czterolatków ważnym obszarem obserwacji są również relacje z rówieśnikami. Dziecko w spektrum może mieć trudność ze zrozumieniem niepisanych zasad zabawy, dołączaniem do grupy albo dostosowaniem zachowania do sytuacji społecznej.
W Guziczku możemy obserwować dzieci podczas naturalnych sytuacji grupowych. Informacje o tym, jak funkcjonują poszczególne grupy w naszym przedszkolu, pomagają również rodzicom lepiej poznać codzienność placówki.
Rozwój mowy – kiedy może pojawić się sygnał ostrzegawczy?
Rozwój mowy przebiega indywidualnie, jednak znaczne opóźnienie komunikacji powinno zostać skonsultowane. Ważna jest przy tym nie tylko liczba wypowiadanych słów.
Obserwujemy również, w jaki sposób dziecko używa języka. Czy potrafi zakomunikować potrzebę? Czy odpowiada na pytania? Czy inicjuje rozmowę? Czy wykorzystuje słowa do dzielenia się zainteresowaniem i doświadczeniem?
U niektórych dzieci z autyzmem mogą występować powtarzane zwroty lub fragmenty wypowiedzi usłyszanych wcześniej. Inne dzieci mówią dużo, lecz mają trudność z prowadzeniem rozmowy, uwzględnianiem perspektywy rozmówcy albo dopasowaniem wypowiedzi do sytuacji.
Powtarzalne zachowania, rutyny i reakcje na bodźce
Rodziców często niepokoi sytuacja, gdy dziecko chce wykonywać pewne czynności zawsze w tej samej kolejności. Sama potrzeba rutyny jest naturalna u wielu małych dzieci. U części dzieci w spektrum reakcja na zmianę może być jednak wyjątkowo intensywna. Sygnałem wymagającym obserwacji może być bardzo silny niepokój po zmianie trasy, ustawienia przedmiotów, kolejności codziennych czynności czy planu dnia.
Podobnie jest z powtarzalnymi ruchami i zainteresowaniami. Dziecko może wielokrotnie wykonywać określony ruch, układać przedmioty według tego samego schematu albo skupiać się na wybranej części zabawki zamiast używać jej w typowy sposób. Ważnym obszarem są także reakcje sensoryczne. Dla jednego dziecka odkurzacz jest zwyczajnym dźwiękiem, dla innego może stanowić wyjątkowo silny bodziec. Podobna reakcja może dotyczyć światła, dotyku, zapachu, konsystencji jedzenia czy określonego materiału ubrania.
Pojedyncza nadwrażliwość nie oznacza autyzmu. Jeśli jednak podobne reakcje regularnie wpływają na funkcjonowanie dziecka, dobrze powiedzieć o nich specjaliście.
Wczesne rozpoznanie potrzeb dziecka daje czas na odpowiednie wsparcie
Wczesne rozpoznanie ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że pozwala szybciej odpowiedzieć na rzeczywiste potrzeby dziecka. Jeśli potrzebne jest wczesne wspomaganie rozwoju lub inna forma specjalistycznego wsparcia, nie trzeba czekać, aż trudności zaczną wyraźnie wpływać na codzienne funkcjonowanie.
W Terapeutycznym Niepublicznym Przedszkolu Guziczek mamy doświadczenie w pracy z dziećmi wymagającymi dodatkowego wsparcia. Prowadzona u nas terapia jest powiązana z indywidualnymi potrzebami dzieci. Dla nas ważne jest przy tym całe dziecko, jego mocne strony, zainteresowania, sposób komunikowania się oraz obszary, w których potrzebuje pomocy.
Rodzice zainteresowani rozpoczęciem edukacji w naszej placówce mogą sprawdzić również informacje dotyczące zapisów do Przedszkola Guziczek w Krośnie.
Czerwona flaga nie jest diagnozą
Jeśli mielibyśmy zostawić rodziców z jedną najważniejszą myślą, byłaby właśnie ta. Niepokojący objaw jest powodem do obserwacji i ewentualnej konsultacji, a nie podstawą do samodzielnego rozpoznania autyzmu.
Każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Jednocześnie rodzicielskiego niepokoju nie należy bagatelizować, szczególnie gdy określone zachowania powtarzają się, pojawiają się w różnych sytuacjach albo utrudniają dziecku komunikację, zabawę i budowanie relacji.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o to, jakie są pierwsze objawy, że dziecko będzie w spektrum autyzmu
Jakie są pierwsze objawy autyzmu u 3- i 4-latka?
Pierwsze objawy autyzmu mogą obejmować trudności w komunikacji i interakcjach społecznych, ograniczony lub nietypowy kontakt wzrokowy, powtarzalne zachowania, silną potrzebę rutyny oraz nietypowe reakcje na bodźce. Pojedynczy objaw nie oznacza jednak autyzmu.
Czy opóźniony rozwój mowy oznacza autyzm?
Nie. Opóźniony rozwój mowy może mieć różne przyczyny. Jeśli towarzyszą mu inne niepokojące objawy, dobrze skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą.
Kiedy zgłosić się do specjalisty z podejrzeniem autyzmu?
Konsultację dobrze rozważyć, gdy niepokojące zachowania powtarzają się, występują w różnych sytuacjach lub utrudniają dziecku komunikację, zabawę i budowanie relacji. Szczególnie istotna jest również utrata wcześniej nabytych umiejętności.
Jak wygląda diagnoza spektrum autyzmu u dziecka?
Diagnoza spektrum autyzmu opiera się na ocenie rozwoju i funkcjonowania dziecka, obserwacji jego zachowania oraz informacjach przekazanych przez rodziców. Sam internetowy test lub lista objawów nie wystarczają do rozpoznania ASD.
